Matura z geografii – komentarz do zadania z poziomu rozszerzonego

Matura z geografii - komentarz do zadania z poziomu rozszerzonego

W piątek 19 czerwca 2020 odbyła się matura na poziomie rozszerzonym z geografii. Sprawdź, jak wybrane zadanie maturalne skomentował pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego!

O godzinie 9:00 maturzyści rozpoczęli egzamin maturalny z geografii na poziomie rozszerzonym. Dr Arkadiusz Kołoś z Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Wydziału Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego dokonał analizy zadania nr 29.

EGZAMIN MATURALNY Z GEOGRAFII, POZIOM ROZSZERZONY - arkusz >>

Komentarz Mistrza do zadania maturalnego z 2017 roku - geografia, poziom rozszerzony >>

Zadanie 29. (0–2)

Na rysunku oznaczono granice wybranego obszaru w południowej Polsce, na którym rozważa się utworzenie sadu.

Na podstawie: Z. Podgórski, W. Marszelewski, K. Becmer, Geografia. Zarys wiedzy o Ziemi, Warszawa 2002.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Uzasadnij, podając trzy argumenty, że warunki środowiska geograficznego przedstawionego obszaru przemawiają za wskazaną na rysunku lokalizacją sadu.

KOMENTARZ

Podejmując próbę odpowiedzi na to pytanie, należy wpierw zaznaczyć brak absolutnie jednoznacznej poprawnej odpowiedzi. Należy bowiem wybrać trzy czynniki spośród wielu mogących pozytywnie wpływać na lokalizację sadu. Drugim utrudnieniem jest niejasność sformułowania „środowisko geograficzne”. Czy należy przyjąć definicję zawężającą pojęcie do środowiska przyrodniczego, czy (jak uczyni za chwilę autor niniejszego komentarza) rozszerzyć do całości środowiska – zarówno fizyczno-geograficznego jak i społeczno-gospodarczego. Zupełnie na marginesie należy zauważyć, że rysunek, pretendujący zapewne do miana „mapy”, zawiera błędy – np. brak skali.

Argumenty przemawiające za lokalizacją sadu można zatem podzielić na przyrodnicze i społeczno-gospodarcze. Te pierwsze obejmują przede wszystkim przyrodnicze warunki rozwoju rolnictwa. Zatem:

1.Korzystne jest położenie planowanego sadu na stoku o południowej ekspozycji – a więc bardziej nasłonecznionego, co gwarantuje lepsze warunki termiczne (możemy to odczytać z układu poziomic na rysunku).

2.Ponadto położenie na stoku wpływa na ograniczenie, niekorzystnej dla drzew owocowych, wilgotności w podłożu.

3.Korzystne jest położenie sadu na niewielkich wysokościach bezwzględnych (ok. 200 – 240 m n.p.m., co także możemy odczytać z układu poziomic), a w przypadku Polski południowej zapewnia to relatywnie długi okres wegetacyjny.

4.Korzystne jest położenie sadu powyżej dna doliny, co pozwoli uniknąć zastoisk mrozowych.

5.Korzystne jest, najprawdopodobniej, położenie w pobliżu lasu liściastego, co może sugerować dobre warunki glebowe.

Kolejna grupa czynników to warunki społeczno-gospodarcze. O nich, korzystając z zaprezentowanego rysunku, możemy powiedzieć mniej. Nie wiemy, przykładowo, nic o strukturze agrarnej czy własnościowej, nie wiemy jakie uprawy były w tym miejscu prowadzone wcześniej. Niemniej:

6.Korzystne jest położenie na stoku, z dala od wsi, co sugeruje teren niebudowlany, a więc tańszy w zakupie lub dzierżawie.

Przeglądając proponowane w mediach odpowiedzi, zauważyłem jeszcze:

7.Korzystna jest dobra dostępność komunikacyjna obszaru (w pobliżu drogi utwardzone i kolej).

Z siódmym argumentem mam pewien problem. Być może, rzeczywiście jest to odpowiedź, wg klucza, uważana za poprawną. Nie mogę się z tym zgodzić. Dla indywidualnego sadownika, kolej w Polsce nie jest, niestety, alternatywą. Zresztą, autorzy pytania wykazali się niewiedzą z zakresu geografii transportu: nie każda stacja kolejowa umożliwia nadawanie ładunków. Przykładowo w Małopolsce na ponad 100 stacji kolejowych tylko 24 dysponują ogólnodostępną infrastrukturą ładunkową. Z kolei dla dostępności drogowej ważna byłaby obecność autostrady lub drogi ekspresowej (o tym nic nie wiemy). Tymczasem pokazane na rysunku „drogi utwardzone” grożą brakiem możliwości dojazdu standardowym samochodom ciężarowym (choćby ciągnikom siodłowym). Reasumując: na podstawie rysunku stwierdziłbym co najmniej brak podstaw do określenia lokalizacji jako dobrze dostępnej komunikacyjnie.

Zaprezentowane pytanie jest ciekawym przykładem zagadnienia wymagającego kompleksowej wiedzy zarówno z dyscypliny nauk o ziemi jak i geografii społeczno-ekonomicznej i gospodarki przestrzennej a ponadto sprawdza umiejętność czytania i rozumienia mapy. Zagadnienie w nim poruszone (lokalizacja sadu) dotyczy w pierwszym rzędzie geografii rolnictwa, a zwłaszcza rozumienia istotności warunków środowiska geograficznego dla tej, bardzo wymagającej, działalności człowieka. Interesujące, że zadanie to dotyczy także zakresu nauki o gospodarce przestrzennej. Łączy więc wszystkie dziedziny geografii.

Szczegółowo zadanie weryfikowało:

  • Umiejętność czytania mapy (umiejętność odczytania wysokości względnych i bezwzględnych oraz nachylenia stoku na podstawie poziomic, ponadto ważna była umiejętność dostrzeżenia sygnatur i ich interpretacji);
  • Wiedzę dotyczącą warunków przyrodniczych rolnictwa;
  • Wiedzę z zakresu geografii rolnictwa, geografii transportu i gospodarki przestrzennej, pozwalającą wskazać korzystne i niekorzystne uwarunkowania dla lokalizacji sadu.

Trudność zadania wynikała zarówno z konieczności łączenia wielu dziedzin wiedzy, co w warunkach egzaminu mogło prowadzić do pominięcia istotnej poszlaki, jak również z pewnej niejednoznaczności odpowiedzi.

Na koniec, z pewnym ubolewaniem muszę stwierdzić, że tegoroczna matura z geografii stanowi pewien krok w tył. Więcej pytań wymagało jedynie zapamiętania Rocznika Statystycznego (do tego nie jest jasne z którego roku!) zamiast myślenia. Dla części pytań odpowiedzi są wieloznaczne. A już pewną skrajnością są pytania nie do końca zgadzające się z współczesną wiedzą naukową – jak choćby pytanie 30, usilnie sugerujące, jakoby najlepszym rozwiązaniem problemów energetycznych było wydobywanie i spalanie paliw kopalnych.

Przygotował:

Dr Arkadiusz Kołoś
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej
Wydziału Geografii i Geologii Uniwersytetu Jagiellońskiego